Kompendium

Anatomia kontraktu

  • Interpretując umowę, trzeba mieć raczej na uwadze, jaki był zgodny zamiar stron i cel umowy, niż koncentrować się na dosłownym brzmieniu kontraktu. Jednak w praktyce biznesowej, tekst umowy ma ogromne znaczenie.
  • Tytuł umowy jej nie determinuje. Powinien być jednak spójny z treścią postanowień kontraktowych.
  • Warto negocjować zapisy, które wyznaczą kierunek interpretacji umowy, potwierdzą wolę stron i ich uzgodnienia na etapie zawierania transakcji, takie jak np. preambuła czy oświadczenia i zapewnienia.
  • Termin zdefiniowany w umowie, użyty w różnych miejscach i w różnym kontekście, powinien mieć zawsze to samo znaczenie. Jeżeli określone pojęcie zostało zapisane od dużej lub małej litery, to powinieneś trzymać się tej formy zapisu w całym tekście umowy.
  • Nie jest istotne, czy tekst kontraktu podzielony jest na paragrafy, artykuły, punkty czy rozdziały i w jakiej kolejności te jednostki zostały użyte. Ważne jest natomiast, aby ta systematyka była konsekwentnie stosowana.
  • Aby uniknąć interpretacji przez pryzmat tytułów jednostek redakcyjnych, możesz ustalić, że nie mają one znaczenia dla wykładni umowy.
  • Do kontraktu nie powinny być wprowadzane postanowienia lub dokumenty, które są ze sobą sprzeczne. Jeżeli umowa zbudowana jest z kilku dokumentów, warto rozstrzygnąć, czy mają one równorzędną pozycję, czy też określoną hierarchię ważności.
  • Jeśli załącznikiem są OWU, to w wypadku ich sprzeczności z umową, rozstrzygające znaczenie ma kontrakt wynegocjowany indywidualnie.
  • Niebezpiecznym rozwiązaniem jest przyznanie drugiej stronie prawa do dokonywania samodzielnej i wiążącej interpretacji umowy.
  • Klauzula salwatoryjna jest to zapis kontraktowy mający na celu utrzymanie w mocy ustaleń kontrahentów, gdyby niektóre z postanowień transakcji zostały uznane za nieważne. Warto ją stosować, gdy powstaje wątpliwość, czy określony zapis wywoła oczekiwane skutki prawne.
  • W języku kontraktowym spójniki „albo” oraz „lub” mają różne znaczenie, tzn.:
    • „albo” = „X bądź Y”,
    • „lub” = „i” + „albo”.
  • Konstruując wyliczenia (listy) w ramach zapisów kontraktowych, należy zwracać uwagę, czy mają one charakter przykładowy, czy wyczerpujący.
  • Umowa między przedsiębiorcami może zostać zawarta tak w języku polskim, jak i w języku obcym. Natomiast kontrakt pomiędzy przedsiębiorcą i konsumentem powinien być sporządzony w języku polskim, jeżeli w chwili jego podpisania:
    • miejsce zamieszkania konsumenta mieści się w Polsce i
    • kontrakt ma zostać wykonany na terytorium Polski.
  • Umowa z konsumentem może zostać zawarta w języku obcym, jeżeli zawnioskuje o to sam konsument-obcokrajowiec władający językiem, w którym kontrakt ma zostać sporządzony. Musi on jednak zostać pouczony o prawie do zawarcia transakcji w polskiej wersji językowej.
  • Jeżeli umowa ma kilka wersji językowych, warto wskazać, która z nich będzie mieć rozstrzygające znaczenie. Jednakże jeżeli stroną umowy jest polski konsument, to podstawą wykładni kontraktu powinna być jego polska wersja językowa.
  • Prawo nie narzuca kontrahentom określonej konstrukcji umowy, jednak:
    • powinny znaleźć się w niej ustawowo określone istotne postanowienia kontraktu;
    • nie powinno być wątpliwości, kto zawiera transakcję;
    • nie można uchylić lub zmodyfikować bezwzględnie obowiązujących regulacji prawnych oraz
    • jeżeli jakaś kwestia nie zostanie ustalona w kontrakcie, zastosowanie do niego będą mieć rozwiązania ustawowe.

Sposób zawarcia transakcji

  • Zawarcie umowy w trybie ofertowym wymaga:
    • złożenia oferty – wyrażenia stanowczej woli zawarcia kontraktu (wskazującej istotne postanowienia transakcji) oraz
    • zaakceptowania oferty przez jej adresata.
  • Dokument oferty nie musi zawierać słowa „oferta”, jednakże istotne jest, aby oferta i oświadczenie o jej przyjęciu złożone zostały w formie, która dla danej umowy jest wymagana.
  • Regułą jest, że oferta jest złożona w momencie, gdy doszła do adresata w sposób pozwalający mu na zapoznanie się z jej treścią. Jednakże jeżeli oferta ma postać elektroniczną – to jest złożona z chwilą wprowadzenia jej do środka komunikacji elektronicznej w taki sposób, aby adresat mógł ją odczytać.
  • Oferta może zostać przyjęta przez brak jakiegokolwiek działania (milczące przyjęcie oferty) lub podjęcie wykonania kontraktu (konkludentne przyjęcie oferty). Milczące przyjęcie oferty nastąpić może tylko pomiędzy przedsiębiorcami pozostającymi ze sobą w stałych stosunkach gospodarczych – jednakże mogą oni w drodze umowy wyłączyć ten mechanizm.
  • Umowę uznaje się za zawartą w chwili:
    • przyjęcia oferty lub
    • przystąpienia do wykonania umowy albo upływu terminu na odrzucenie oferty – jeśli przyjęcie oferty nie jest wymagane.
  • Przyjęcie oferty dokonane z zastrzeżeniem zmiany lub uzupełnienia jej treści stanowi nową ofertę. Zasady tej nie stosuje się jednak w relacjach między przedsiębiorcami. W stosunkach między nimi pozytywną odpowiedź na ofertę (z zastrzeżeniem zmian lub uzupełnień niezmieniających istotnie treści proponowanej transakcji) uznaje się za jej przyjęcie. Nie dotyczy to jednak sytuacji, gdy przedsiębiorca w ofercie wyłączy prawo do jej modyfikacji lub niezwłocznie sprzeciwi się wprowadzonej zmianie.
  • Wystawienie rzeczy w miejscu sprzedaży na widok publiczny z jednoczesnym oznaczeniem ceny uważa się za ofertę sprzedaży. Jednakże ogłoszenia, reklamy, cenniki i inne informacje, skierowane do ogółu lub do poszczególnych osób, uznaje się w razie wątpliwości za zaproszenie do zawarcia umowy.
  • W sytuacji gdy treść oferty nie wskazuje okresu jej obowiązywania, przyjmuje się, że:
    • propozycja złożona w obecności drugiej strony (albo za pomocą środka bezpośredniego porozumiewania się na odległość) przestaje wiązać, jeżeli nie zostanie przyjęta niezwłocznie;
    • a dostarczona w inny sposób przestaje obowiązywać z upływem czasu, w którym składający ją mógł, w zwykłym toku czynności, otrzymać odpowiedź wysłaną bez opóźnienia.
  • Co do zasady oferta nie może zostać odwołana (cofnięta) bez zgody kontrahenta, jednak można odwołać ofertę:
    • złożoną pomiędzy przedsiębiorcami, jeżeli została wycofana przed wysłaniem oświadczenia o jej akceptacji – nie będzie to jednak skuteczne, jeżeli oferta zastrzega, że jest nieodwołalna lub zawiera termin na jej przyjęcie;
    • gdy informacja o jej wycofaniu dotarła do adresata jednocześnie z ofertą lub wcześniej.
  • Umowa zostaje zawarta, gdy strony dojdą do porozumienia co do wszystkich postanowień, które były przedmiotem negocjacji (dotyczy to kwestii tak istotnych jak i marginalnych).
  • Negocjacje powinny być prowadzone etycznie i zgodnie z dobrymi obyczajami. Prawo do zmiany negocjacyjnego stanowiska nie może być nadużywane lub wykorzystywane po to, aby wyrządzić drugiej stronie szkodę.
  • List intencyjny stanowi potwierdzenie woli prowadzenia negocjacji, ale nie zawiera z reguły zobowiązania do zawarcia kontraktu. Natomiast umowa przedwstępna zobowiązuje kontrahenta do zawarcia transakcji w niej określonej.
  • Jeżeli w toku negocjacji kontrahent udostępni dane z zastrzeżeniem, że powinny być one zachowane w tajemnicy – to drugą stronę będzie obowiązywał zakaz:
    • ujawniania i przekazywania tych informacji innym osobom oraz
    • wykorzystywania otrzymanych danych dla własnych celów.
  • Niekiedy przed rozpoczęciem negocjacji (lub nawet w ich trakcie) kontrahenci zawierają porozumienia, w których uzgadniają warunki lub procedurę prowadzenia rozmów. Mogą uregulować w nich zasady prowadzenia negocjacji, swoje obowiązki oraz odpowiedzialność za ich naruszenie.
  • Celem aukcji i przetargu jest wybór podmiotu proponującego najlepsze warunki umowne. Zasady przeprowadzania aukcji oraz przetargu ustala organizator, który może je kształtować według własnego uznania (w ramach, które wyznaczają przepisy prawa). Jednakże nie może on wyłączyć:
    • prawa do unieważnienia umowy oraz
    • zasady, że ogłoszenie, a także warunki aukcji (przetargu) mogą zostać zmienione (odwołane) tylko wtedy, gdy zastrzeżono takie uprawnienie w ich treści.
  • W aukcji chwilą zawarcia umowy jest tzw. przybicie, tj. moment jej zamknięcia po stwierdzeniu, że określona osoba złożyła najkorzystniejszą ofertę. Natomiast w przetargu chwilą zawarcia transakcji jest moment przyjęcia oferty.

Prowadzenie negocjacji

  • Umowę powinieneś w całości rozumieć. Jeżeli jakiś zapis jest niezrozumiały, należy doprowadzić albo do jego usunięcia, albo do zmiany, tak aby miał on dla Ciebie sens. Żadne postanowienie kontraktowe nie powinno budzić wątpliwości lub sporu na etapie zawierania transakcji, bo to oznacza, że jego sens będzie wątpliwy (sporny) także w trakcie jej realizacji.
  • Nie tylko treść kontraktu, ale także wszystkie jego załączniki powinny zostać przez Ciebie zweryfikowane.
  • Na to czy postanowienia kontraktowe są jasno sformułowane mają w szczególności wpływ: język umowy, pojęcia kontraktowe, spójniki oraz wyliczenia.
  • Ważne jest, abyś świadomie kontrolował, jak „przesuwa się” numeracja jednostek redakcyjnych kontraktu, gdy dodajesz nowy zapis lub usuwasz dotychczasowe postanowienie.
  • W sytuacji, w której nie jesteś pewien, czy jakieś ustalenie jest jednoznacznie odzwierciedlone w kontrakcie (przewidujesz, że może pojawić się wątpliwość), nie obawiaj się „tłumaczyć” zapisami umownymi, jaki jest rzeczywisty sens uzgodnień i znaczenie klauzul transakcyjnych.
  • Warto, abyś zwracał uwagę na to, jaki tytuł nadajesz swojej umowie i jej poszczególnym klauzulom oraz posługiwał się dobrze skonstruowanymi definicjami. A także wykorzystywał rozwiązania, które pomogą Ci w pełni oddać sens Twoich negocjacyjnych ustaleń. Takie na przykład jak: preambuła, oświadczenia i zapewnienia, zapisy wyznaczające hierarchię dokumentów, klauzula salwatoryjna czy wybór wersji językowej.
  • Przed negocjacjami należy pomyśleć na co jesteś gotowy się zgodzić, jeśli druga strona kategorycznie odrzuci Twoją propozycję lub zastanowić się, co zmieni jej decyzję. To znaczy:
    • co przyniesie jej taką korzyść, że będzie gotowa ze swojego sprzeciwu zrezygnować lub
    • co spowoduje, że kontrowersyjny zapis okaże się dla niej na tyle niegroźny lub uzasadniony, że go jednak zaakceptuje.
  • W sytuacji gdy pojawia się konflikt interesów i strony nie potrafią znaleźć akceptowalnego dla nich obu rozwiązania – można zaproponować odłożenie dyskusji nad sporną kwestią i powrócić do niej na następnym etapie negocjacji.
  • Warto rozważyć negocjowanie kluczowych biznesowych kwestii, w szczególności takich jak cena, w powiązaniu z treścią najważniejszych dla Ciebie zapisów umownych.
  • Umowę podpisujesz na złe czasy, dlatego Twojej czujności nie powinny usypiać zapewnienia drugiej strony bagatelizujące Twoje obawy lub propozycje wprowadzenia dodatkowych, zabezpieczających Cię zapisów kontraktowych.
  • Należy dbać o kompletność i szczegółowość ustaleń. Nie gódź się na wprowadzenie do kontraktu zapisów zawierających Twoje zobowiązanie do przestrzegania zasad, regulaminów, norm, reguł lub dokumentów, których nie znasz. Nie potwierdzaj stanu (np. prawnego lub faktycznego), który nie jest Ci w rzeczywistości znany.
  • Kontroluj zmiany, to znaczy nie pozwalaj na to, aby druga strona mogła w sposób jednostronny dokonywać modyfikacji umowy w jakimkolwiek jej aspekcie bez Twojej wyraźnej zgody.
  • Ważne jest, abyś wiedział kiedy nie możesz przystąpić do transakcji – jakich ryzyk nie akceptujesz.